Yüksek Lisans ve Lisansüstü Eğitim Rehberi 2026
ALES, YDS, başvuru süreci, TÜBİTAK bursları ve akademik kariyer yol haritası — tek rehberde.
Lisansüstü Eğitim Türleri
Tezli Yüksek Lisans
2-3 yılAkademik kariyer hedefleyenler için ideal. Ders dönemi + tez çalışması içerir.
- Akademik kariyerin ilk adımı
- Tez savunması zorunlu
- Araştırma odaklı
- Genellikle ücretsiz (devlet üniversiteleri)
Tezsiz Yüksek Lisans
1.5-2 yılSektörde kariyer yapmak isteyenler için. Proje odaklı, tez yerine dönem projesi yazılır.
- Sektör odaklı eğitim
- Dönem projesi yeterli
- Daha kısa süre
- Ücretli (15.000-50.000 TL/dönem)
Doktora
4-6 yılAkademik unvan hedefleyenler için. Yüksek lisans sonrası yapılır.
- En üst akademik derece
- Yeterlik sınavı + tez
- Özgün araştırma zorunlu
- ALES min. 55-70 puan
Sanatta Yeterlik
4-6 yılGüzel sanatlar alanında doktora eşdeğeri program.
- Sanat alanlarında geçerli
- Sergi/performans + tez
- Doktora eşdeğeri
- Uygulamalı çalışma ağırlıklı
Başvuru Şartları
ALES Puanı
- • Yüksek Lisans: Min. 55 puan
- • Doktora: Min. 55-70 puan
- • Puan türleri: Sayısal, Sözel, Eşit Ağırlık
- • Geçerlilik: 5 yıl
- • Bazı programlar ALES yerine GRE/GMAT kabul eder
Yabancı Dil
- • YDS/YÖKDİL: Min. 55 puan
- • Bazı üniversiteler 60-70 puan ister
- • İngilizce programlar: 70-80+
- • Alternatifler: TOEFL (66+), IELTS (5.5+)
- • Muafiyet: Yabancı dil bölümü mezunları
Not Ortalaması
- • Yüksek Lisans: Min. 2.5/4.0
- • Doktora: Min. 3.0/4.0 (Y.L. notu)
- • Bazı programlar 2.75-3.00 ister
- • 100'lük sistem: Min. 65-75
- • Yüksek GPA başvuruyu güçlendirir
🔄 Başvuru Süreci (Adım Adım)
ALES Sınavına Giriş
ÖSYM tarafından yılda 2 kez düzenlenir. Sayısal, Sözel veya Eşit Ağırlık puan türünden minimum 55-70 puan alınmalıdır.
Yabancı Dil Sınavı (YDS/YÖKDİL)
YDS veya YÖKDİL sınavından minimum 55 puan gereklidir. Bazı üniversiteler 60-70 puan isteyebilir.
Üniversite Başvurusu
Tercih ettiğiniz üniversitenin enstitüsüne online başvuru yapılır. Transkript, diploma, ALES ve YDS belgeleri yüklenir.
🎤Mülakat / Bilim Sınavı
Çoğu program yazılı bilim sınavı ve/veya mülakat yapar. Değerlendirme: ALES %50 + Mülakat %30 + Not Ort. %20 (değişir).
Kesin Kayıt
Başarılı adaylar enstitüye kesin kayıt yaptırır. Danışman atanır ve ders programı belirlenir.
ALES Puan Türleri
Sayısal (SAY)
Mühendislik, fen bilimleri, tıp ve sağlık bilimleri gibi sayısal ağırlıklı programlar için gereklidir.
Örnek alanlar: Bilgisayar Müh., Fizik, Matematik, Tıp
Sözel (SÖZ)
Edebiyat, tarih, sosyoloji ve diğer sözel ağırlıklı sosyal bilimler programları için gereklidir.
Örnek alanlar: Türk Dili, Tarih, Felsefe, Sosyoloji
Eşit Ağırlık (EA)
İşletme, eğitim bilimleri, hukuk gibi hem sayısal hem sözel yetkinlik gerektiren programlar için.
Örnek alanlar: İşletme, Eğitim, Hukuk, İktisat
Burs İmkânları (2025-2026)
TÜBİTAK Bursları
Genel Yurt İçi Y. Lisans Burs Programı
Tüm alanlarda yüksek lisans öğrencileri
Öncelikli Alanlar Y. Lisans Burs Programı
YÖK öncelikli alanlarında yüksek lisans öğrencileri
Genel Yurt İçi Doktora Burs Programı
Tüm alanlarda doktora öğrencileri
Öncelikli Alanlar Doktora Burs Programı
YÖK öncelikli alanlarında doktora öğrencileri
YÖK 100/2000 Bursları
YÖK tarafından belirlenen öncelikli alanlarda lisansüstü eğitim gören öğrencilere verilen burs programıdır.
Yüksek Lisans
Aylık ~5.000-6.000 TL burs desteği. YÖK'ün belirlediği 100 öncelikli alanda geçerlidir.
Doktora
Aylık ~7.500-9.000 TL burs desteği. 2000 doktora kontenjanı ile Türkiye'nin akademik geleceğine yatırım.
Akademik Kariyer Yol Haritası
Araştırma Görevlisi
Lisansüstü eğitim sırasında atanabilir. Üniversitede ders ve araştırma asistanlığı yapar.
Dr. Öğretim Üyesi
Doktora tamamlandıktan sonra atanır. Ders verir, araştırma yürütür.
Doçent
Doçentlik sınavını geçtikten sonra atanır. Yayın ve akademik kriterler gerekir.
Profesör
En üst akademik unvan. Doçentlik sonrası 5 yıl bekleme süresi vardır.
Tez Yazma Süreci
1. Konu Belirleme
Danışmanınız ile birlikte araştırma konunuzu belirleyin. Özgün ve alana katkı sağlayacak bir konu seçin.
2. Literatür Taraması
Konuyla ilgili mevcut yayınları inceleyin. Ulusal ve uluslararası dergileri, tezleri tarayın.
3. Tez Önerisi
Araştırma yöntemi, hipotezler ve zaman planını içeren tez önerinizi enstitüye sunun.
4. Veri Toplama
Belirlenen yönteme göre anket, deney, gözlem veya arşiv araştırması yapın.
5. Yazım Süreci
Giriş, literatür, yöntem, bulgular ve sonuç bölümlerini YÖK tez yazım kılavuzuna uygun yazın.
6. Tez Savunması
Jüri önünde tezinizi sunun ve savunun. Başarılı bulunursanız diploma almaya hak kazanırsınız.
Ücretler (2025-2026)
| Program Türü | Devlet Üniversitesi | Vakıf Üniversitesi |
|---|---|---|
| Tezli Yüksek Lisans | Ücretsiz veya düşük harç (~2.000-5.000 TL/dönem) | 30.000-120.000 TL/dönem |
| Tezsiz Yüksek Lisans | 15.000-50.000 TL/dönem | 40.000-150.000 TL/dönem |
| Doktora | Ücretsiz veya düşük harç (~2.000-5.000 TL/dönem) | 40.000-150.000 TL/dönem |
| Sanatta Yeterlik | Ücretsiz veya düşük harç (~3.000-7.000 TL/dönem) | 50.000-180.000 TL/dönem |
* Ücretler üniversiteye göre değişiklik gösterebilir. Güncel bilgi için üniversitelerin resmi sitelerini kontrol edin.
Sık Sorulan Sorular
ALES sınavı olmadan yüksek lisans yapabilir miyim?
Bazı üniversiteler tezsiz yüksek lisans programlarında ALES şartı aramamaktadır. Ayrıca güzel sanatlar, konservatuar gibi alanlarda ALES yerine yetenek sınavı yapılabilir. Tezli programlarda genellikle ALES zorunludur.
Yüksek lisans ne kadar sürer?
Tezli yüksek lisans 2-3 yıl, tezsiz yüksek lisans 1.5-2 yıl sürer. Ders dönemi genellikle 2 yarıyıl, ardından tez/proje dönemi gelir. Azami süre tezli programlarda 6 yarıyıl, tezsiz programlarda 4 yarıyıldır.
Çalışırken yüksek lisans yapabilir miyim?
Evet, özellikle tezsiz yüksek lisans programları çalışanlar için uygundur. Akşam ve hafta sonu ders programları sunan programlar mevcuttur. Uzaktan eğitim seçenekleri de bulunmaktadır.
TÜBİTAK bursuna nasıl başvurulur?
TÜBİTAK BİDEB sayfası üzerinden online başvuru yapılır. Başvuru dönemleri genellikle Eylül-Ekim aylarındadır. ALES puanı, not ortalaması ve referans mektupları değerlendirilir.
Yüksek lisansta askerlik tecili devam eder mi?
Evet, lisansüstü eğitime kayıtlı erkek öğrencilerin askerlik tecili devam eder. Tezli yüksek lisansta 3 yıl, doktorada 6 yıl tecil hakkınız vardır. Azami süreyi aşmamanız gerekir.
Farklı bir alanda yüksek lisans yapabilir miyim?
Evet, lisans alanınızdan farklı bir alanda yüksek lisans yapabilirsiniz. Ancak bazı programlar bilimsel hazırlık dersleri almanızı isteyebilir. Bu süre 1-2 yarıyıl uzayabilir.